English Version Ελληνική Έκδοση Χρήσιμοι Σύνδεσμοι Επικοινωνία Facebook Youtube LinkedIn
Εξειδικευμένη Αναζήτηση 
Ποιότητα
Αμεροληψία
Επιστημονικότητα
Τεκμηρίωση
Παρεμβατικότητα
Εκδηλώσεις
Back

Διαχείριση των υδατικών πόρων της Κύπρου. Κλιματική Αλλαγή, Δημογραφική αλλαγή και αλλαγή αναπτυξιακού προγράμματος

 

Περίληψη

Η παρούσα συνοπτική μελέτη της υδατικής κατάστασης στη Κύπρο σκοπό έχει να παρουσιάσει τις αλλαγές που επήλθαν στον όγκο των διαθεσίμων υδατικών πόρων λόγω της κλιματικής αλλαγής και των συνεπειών της Τούρκικης εισβολής και τα οποία έχουν καταστήσει το Γενικό Σχέδιο Υδατικής Ανάπτυξης που ετοιμάστηκε την περίοδο 1967-1974 και το οποίο υλοποιήθηκε κατά την περίοδο 1975-2000. Με βάση την αρχική μελέτη οι φυσικοί υδατικοί πόροι θα ικανοποιούσαν τις υδατικές ανάγκες μέχρι το 2005 όποτε θα έπρεπε να εξευρεθούν νέοι πόροι. Με την συμπλήρωση των προγραμματισθέντων υδατικών έργων την δεκαετία του 1990, ιδίως των φραγμάτων, διαπιστώθηκε ότι τα έργα όπως προγραμματίστηκαν δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν στην ικανοποίηση των αναγκών, λόγω της μείωσης των υδατικών πόρων που φθάνουν το 50% και της αύξησης των αναγκών λόγων των αλλαγών που επήλθα λόγο της Τούρκικης Εισβολής και των δημογραφικών, κοινωνικών οικονομικών και αλλαγών σε άλλους τομείς Κυπριακής ζωής. Οι διάφορες προσπάθειες για την κατασκευή μονάδων αφαλάτωσης για την ικανοποίηση των αναγκών ήτα ανεπαρκείς με αποτέλεσμα η Κύπρος να αντιμετωπίζει συνεχώς κάθε λίγα χρόνια την έλλειψη νερού. Από την παρούσα μελέτη διαφαίνεται ότι στο Ενιαίο Υδατικό Έργο Νοτίου Αγωγού, με τις πρόσθετες μονάδες αφαλάτωσης που προστέθηκαν το υδατικό ισοζύγιο είναι εξισορροπημένο αλλά όχι ασφαλές διότι οι ανάγκες συνεχώς αυξάνονται με αποτέλεσμα στα αμέσως επόμενα χρόνια να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα της λειψυδρίας αν δεν ληφθούν οι σωστές αποφάσεις για την σωστή διαχείριση και ανάπτυξη των υδάτινων πόρων. Για την περιοχή του Υδατικού Έργου Πάφου το οποίο τροφοδοτεί και την ύδατοπρομήθεια της Πάφου το ισοζύγιο είναι αρνητικό τόσο για σκοπούς άρδευσης όσο και ύδρευσης και η λήψη άμεσων αποφάσεων επείγει. Τέλος το ίδιο ισχύει και για το Έργο Χρυσοχούς όπου το υδατικό ισοζύγιο είναι ελλειμματικό. Στην παρούσα μελέτη γίνεται εισήγηση για τον Εκσυγχρονισμό, και Αναθεώρηση του υφιστάμενου Γενικού Σχεδίου Υδατικής Ανάπτυξης και ετοιμασία πρόσθετου Σχεδίου Υδατικής Ανάπτυξης για την ικανοποίηση των υδατικών αναγκών λαμβάνοντας υπόψη τις αλλαγές που επήλθαν (ένταξη στη Ευρώπη, οικονομική κρίση, Τούρκικη Εισβολή κλπ.) και με βάση το νέο οικονομικό μοντέλο ανάπτυξης που θα εφαρμοσθεί.


1. Εισαγωγή

Μέχρι το 1960, πριν την εγκαθίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας η υδατική ανάπτυξη περιοριζόταν στη αξιοποίηση των υπογείων υδάτων και των πηγών. Η αξιοποίηση των επιφανειακών υδάτινων πόρων ήταν ελάχιστη με την κατασκευή μικρών υδατοφρακτών στα ορεινά με πολύ μικρές χωρητικότητες. Η πολιτική των Άγγλων ήταν ότι οι υδατοφράκτες στην Κύπρο δεν θα ήταν κατάλληλοι διότι πολύ σύντομα θα γέμιζαν με φερτά υλικά. Με την εγκαθίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας το υδατικό τέθηκε σε μεγάλη προτεραιότητα με την κατασκευή κατ’ αρχάς εμπλουτιστικών έργων (στη περιοχή Κερύνειας, και στη περιοχή Κοκκινοχωρίων) για εμπλουτισμό των υδροφορέων οι οποίοι είχαν ήδη αρχίσει να εξαντλούνται λόγω της υπεράντλησης, με παράλληλη εφαρμογή βελτιωμένων συστημάτων άρδευσης (στη περιοχή Μόρνου) για μείωση της άντλησης. Παράλληλα κατά την περίοδο 1960-1970 κατασκευάσθηκε ένας μεγάλος αριθμός φραγμάτων σε όλες τις Επαρχίες της Κύπρου, όπως είναι οι φράκτες Πωμού, Αγίας Μαρίνας, Αργάκας και Μαυροκολύμπου στη Πάφο, τους φράκτες Πολεμιδίων και Γερμασόγειας στην επαρχία Λεμεσού, τον φράκτη Κιτίου στην Επαρχίας Λάρνακας και τον φράκτη Καλοπαναγιώτη στη Επαρχία Λευκωσίας.


2. Ετοιμασία και Εφαρμογή Γενικού Σχεδίου Υδατικής Ανάπτυξης.

Τη περίοδο 1967-1974 το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων, με απόφαση της Κυβέρνηση και με τεχνική βοήθεια από τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών προέβη στη ετοιμασία του Γενικού Σχεδίου Υδατικής Ανάπτυξης της Κύπρου το οποίο στη τελική του μορφή περιλάμβανε πέντε μεγάλα Έργα ως εξής. Το Αρδευτικό Έργο Πάφου, το Αρδευτικό Έργο Χρυσοχούς, το Υδατικό έργο Βασιλικού Πεντασχοίνου, το Υδατικό Έργο Νοτίου Αγωγού και το Υδατικό ΄Έργο Μόρφου Τηλλυρίας. Στα έργα αυτά μετά προστέθηκε και το Σχέδιο Ενιαίας Αγροτική Ανάπτυξης Πιτσιλιάς στο οποίο περιλαμβάνοντα και έργα υγείας, παιδείας, μεταφορών αλλά κύριος συντελεστής ήταν η υδατική και γεωργική ανάπτυξη της περιοχής. Το Σχέδιο Αριθμός 1 δεικνύει τη γεωγραφική θέση των μεγάλων έργων. Τα έργα αυτά που υλοποιήθηκαν την περίοδο 1974-2000 εκτός το Υδατικό Έργο Μόρφου Τηλλυρίας που δεν εκτελέστηκε λόγω της Τουρκικής Εισβολής, περιλάμβαναν φράγματα, κεντρικούς αγωγούς, διυλιστήρια ποσίμου νερού, αντλιοστάσια, αρδευτικά δίκτυα και άλλα έργα περιλαμβανομένων εργοστασίων επεξεργασίας οικιακών λυμάτων για σκοπούς ανακύκλωσης. Για την ετοιμασία των σχεδίων αυτών λήφθηκαν υπόψη τα υδρομετεωρολογικά δεδομένα της Κύπρου της περιόδου 1900-1967 και τα πληθυσμιακά δεδομένα του 1970 με ανάπτυξη και το οικονομικό μοντέλο που προέβλεπε την γεωργική, τουριστική και άλλη ανάπτυξη, όπως αυτή προβλεπόταν στα σχέδια δράσης της εποχής εκείνης. Η υλοποίηση των έργων άρχισε το 1974 με συμπλήρωση ως εξής. Αρδευτικό Έργα Πάφου 1974-1983, Υδατικό Έργο Βασιλικού Πεντασχοίνου 1980-1985, το Αρδευτικό Έργο Χρυσοχούς το 1986-1990 το Έργο Νοτίου Αγωγού 1986-1995 και το Έργο Πιτσιλιάς την περίοδο 1978-1983. Κύριο χαρακτηριστικό των έργων αυτών ήτα η κατασκευή υδατοφρακτών των οποίων η χωρητικότητα, όπως φαίνεται στο Σχεδιάγραμμα Αριθμός 1, κατά την περίοδο 1973-1998 αυξήθηκε κατά 233.7 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού, από 64.7 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού στα 298.4 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού. Να σημειωθεί ότι τα έργα αυτά ελέγχουν πέρα του 90% των επιφανειακών φυσικών πόρων, καλύπτει σχεδόν όλη την υπό της Κυπριακής Δημοκρατίας ελεγχόμενη περιοχή, γι΄αυτό και η παρουσίαση στη παρούσα έκθεση θα περιστρέφεται γύρω από τα έργα αυτά


3. Υπολογιζόμενοι Διαθέσιμοι υδατικοί πόροι από τα Μεγάλα Υδατικά Έργα κατά την ετοιμασία του Γενικού Σχεδίου

Με βάση τα υδρομετεωρολογικά στοιχεία της περιόδου 1900-1967 που λήφθηκαν υπόψη κατά την ετοιμασία του Γενικού Σχεδίου Υδατικής Ανάπτυξης και με βάση τον πληθυσμό της Κυπριακής Δημοκρατίας και τη μελλοντική αύξηση του πληθυσμού μέσα στα πλαίσια του οικονομικού και κοινωνικού μοντέλου το ετοιμασθέν Γενικό Σχέδιο Υδατικής Ανάπτυξης θα παρήγαγε τόσες ποσότητες νερού όσες θα εχρειάζοντο για την ικανοποίηση των υδατικών αναγκών μέχρι το 2005 οπότε και θα έπρεπε να εξευρεθούν νέες ποσότητες νερού. Για σκοπούς απλοποίησης των στοιχείων τα υδατικά έργα Νοτίου Αγωγού και Βασιλικού Πεντασχοίνου θα αναφέρονται σαν ένα με την ονομασία Ενιαίο Σχέδιο Νοτίου Αγωγού, άρα θα αναφερόμαστε σε τρία μόνο έργα, ήτοι το «Ενιαίο Σχέδιο Νοτίου Αγωγού», το «Έργο Πάφου» και το «Έργο Χρυσοχούς».

Συγκεκριμένα για τα τρία Μεγάλα Υδατικά θα παρέχονταν σε πλήρη ανάπτυξη και για πλήρη ικανοποίηση των προγραμματισθέντων αρδευτικών και υδρευτικών αναγκών, 180 εκατ. κ. μ. νερού, 115 εκατομμύρια κ. μ. νερού για άρδευση και 65 εκατ. κ. μ. για ύδρευση. Το νερό θα παρέχετε από τα φράγματα (130 εκατ. κ. μ νερού), από τους υδροφορείς (41 εκατ. κ. μ.) και 19 εκατ. κ. μ. νερού από ανακυκλωμένα λύματα.

 


4. Αύξηση των υδατικών αναγκών και μείωση φυσικών υδατικών πόρων κατά την περίοδο 1974 μέχρι σήμερα.

Η Τούρκικη εισβολή στη Κύπρο το 1974 έφερε μεγάλες αλλαγές στην δημογραφική κατανομή του πληθυσμού, οι δε κλιματολογικές αλλαγές που άρχισαν αρχές της δεκαετίας του 1970, (χωρίς να γίνουν αντιληπτές τότε αλλά πολύ αργότερα) είχαν σαν αποτέλεσα την μεγάλη αύξηση των υδατικών αναγκών και την δραματική μείωση των φυσικών υδάτινων πόρων ως εξής.




Α) Μεγάλη αύξηση των υδατικών αναγκών κυρίως υδρευτικών. Αυτή προκλήθηκε από τα πιο κάτω γεγονότα.

• Από την Τούρκικη εισβολή που είχε σαν αποτέλεσμα την βίαιη μετακίνηση και εγκατάσταση 160,000 πρόσθετων κατοίκων στις ελεγχόμενες από το κράτος περιοχές, δημιουργήθηκα πρόσθετες υδρευτικές και αρδευτικές ανάγκες για προσωπική χρήση και για φυτική και κτηνοτροφική παραγωγή. Αυτές οι ανάγκες θα έπρεπε να ικανοποιηθούν από τα πιο πάνω έργα.

• Μετά την Τούρκικη εισβολή μεγάλη έμφαση δόθηκε στον τουρισμό με αποτέλεσμα να αυξηθούν οι υδατικές ανάγκες για ύδρευση και άρδευση.

• Η αύξηση του αριθμού των ξένων εργατών για κοινωνικές και βιομηχανικές ανάγκες είχε και πάλι σαν αποτέλεσμα την αύξηση των υδατικών αναγκών τόσο για άρδευση όσο και για ύδρευση.

• Περιπλέον η άνοδος του βιοτικού επιπέδου των κατοίκων αύξησε σημαντικά τις υδρευτικές ανάγκες.

Με βάση τις πραγματικές καταναλώσεις ποσίμου νερού, οι ανάγκες του ποσίμου νερού ήταν το 2015 από τα τρία υδατικά έργα της τάξης των 82 εκατ. κ. μ. ενώ στην πραγματικότητα θα έπρεπε να είναι της τάξης των 65 Εκατ. κ. μ. νερού δηλαδή παρουσιάζουν μια αύξηση της τάξης των 17 εκατ. κ. μ. Σε σχέση με τις ανάγκες για άρδευση αυτές είχαν υπολογισθεί γύρω στα 115 εκατ. κ. μ., ενώ οι πραγματικές καταναλώσεις λόγω της έλλειψης νερού έχουν περιορισθεί γύρω στα 70 εκατομμύρια κ. μ.

Αθροίζοντας τις πραγματικές ανάγκες για ύδρευση και άρδευση αυτές υπολογίζονται γύρω στα 152 εκατ. κ. μ. αντί στα 180 εκατομμύρια κ. μ.

Β) Μείωση φυσικών υδατικών πόρων. Από μελέτες που έγιναν το 2002 διεφάνει ότι από το 1972 άρχισε μια κλιματική αλλαγή η οποία είχε τα εξής κύρια χαρακτηριστικά.

• Την σταδιακή μείωση της μέσης βροχόπτωσης αρχή γενομένης από το 1972. Η καταγραφείσα βροχόπτωση στις από το κράτος ελεγχόμενες περιοχές κατά την περίοδο 1972-2015 μειώθηκε από 533 χιλιοστόμετρα το χρόνο το 1972, στα 471 χιλιοστόμετρα το 2015 ή έχει μια μείωση της τάξης των 8%. Τούτο έχει σαν αποτέλεσμα την μείωση των φυσικών υδάτινων πόρων, κατά 50%.

• Την σταδιακή αύξηση της μέση θερμοκρασίας η οποία αυξάνει τις αρδευτικές ανάγκες των φυτειών και τις απώλειες από την εξάτμιση από τα φράγματα μειώνοντας περαιτέρω τους διαθέσιμους φυσικούς υδατικούς πόρους.

• Την αύξηση των ακραίων καιρικών φαινομένων δηλαδή των άνομβρων περιόδων και των έντονων μικράς διαρκείας βροχοπτώσεων που προκαλούν τοπικές πλημμύρες.

Από τα πιο πάνω οι διαθέσιμοι φυσικοί υδατικοί πόροι από τα τρία μεγάλα υδατικά έργα παρουσίασαν μια μείωση της τάξης των 50% από 181 εκατομμύρια κ. μ που υπολογίσθηκαν/προγραμματίστηκαν το 1974, σήμερα, με βάση τα νέα υδρολογικά δεδομένα υπολογίζονται γύρω στα 90 εκατ. κ. μ.

Ο ισολογισμός για τα πιο πάνω έργα σε φυσικούς υδάτινους πόρους παρουσιάζει ένα έλλειμμα της τάξης των 90 εκατομμυρίων κ. μ. νερού.


5. Μέτρα εξοικονόμησης νερού και αύξηση των διαθεσίμων υδάτινων πόρων

Για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας η οποία άρχισε να παρουσιάζεται το 1992, αρχικά άρχισε η λήψη μέτρων εξοικονόμησης νερού και της μείωσης της σπατάλης, και έγιναν προσπάθειες ανακατομής των διαθεσίμων υδάτινων πόρων, ενώ άρχισαν και οι προσπάθειες εξασφάλισης πρόσθετων ποσοτήτων νερού από ανακυκλωμένα λύματα και με την κατασκευή μονάδων αφαλατώσεως. Επειδή τα έργα για ανακυκλωμένα λύματα είναι χρονοβόρα με επιπρόσθετα εμπόδια την αρνητική διάθεση των καταναλωτών να τα δεχθούν και λόγω των περιορισμών που υπήρχαν για την χρήση του ανακυκλωμένου νερού για λόγους ασφάλειας και υγιεινής των τροφίμων, η προώθηση τέτοιων έργων ήτα πολύ αργή. Απεναντίας η κατασκευή εργοστασίων αφαλάτωσης με καλή ποιότητας νερό για σκοπούς ύδρευσης αποδείχθηκε πολύ ποιο γρήγορη και αποτελεσματική, παρά τα εμπόδια που μερικοί συνεχώς παρέβαλλα, για δικούς τους λόγους. Παρά το γεγονός ότι μετά την επιτυχή κατασκευή της μονάδας αφαλάτωσης Δεκέλειας που ετέθη σε λειτουργία το 1997, το αρμόδιο τμήμα της κυβέρνησης υπέβαλε πρόταση για δημιουργία εντός της οκταετίας (1997-2005) τριών πρόσθετων μονάδων αφαλάτωσης, μια στη Λάρνακα, η οποία ετέθη σε λειτουργία το 2001, μια στη Λεμεσό που έπρεπε να συμπληρωθεί μαζί με αυτή της Λάρνακας και μια στη Πάφο που έπρεπε να συμπληρωθεί το 2005, αυτό για λόγους κυρίως πολιτικούς και άλλους δεν έγινε κατορθωτό. Οι συνεχείς αναβολές κατασκευής των προταθέντων μονάδων αφαλάτωσης των οποίων η κατασκευή έγινε μετά το 2014, έγινε η αιτία η Κύπρος να αντιμετωπίσει το φάσμα της λειψυδρίας κατά τα χρόνια 2000 μέχρι και σήμερα, με αποκορύφωμα την εισαγωγή νερού από την Ελλάδα το 2008, με δαπάνη 64 εκατομμυρίων ευρώ για προμήθεια 3.3 εκατ. κ. μ. νερού. Παράλληλα η Κυβέρνηση το 2008 προέβη στην κατασκευή δύο «κινητών μονάδων αφαλάτωσης», μια στην Μονή Λεμεσού και μια στην Πάφο με την μέθοδο της αυτοχρηματοδότηση και απόσβεσης/μετακίνησης σε τρία χρόνια πράγμα που στοίχισε πάρα πολλά στον κύπριο φορολογούμενο και καταναλωτή χωρίς εν τω μεταξύ να λύνει το πρόβλημα του.

Μετά από πολλά χρόνια έστω και με καθυστέρηση 15 χρόνων η Κύπρος σήμερα διαθέτει 4 μονάδες αφαλάτωσης με συνολική ετήσια παραγωγή 73 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού όπως φαίνεται στον Πίνακα 1, τα οποία θα παρέχονται στο Ενιαίο Σχέδιο Νοτίου Αγωγού που τροφοδοτεί με νερό για άρδευση και ύδρευση τις περιοχές Λευκωσίας, Ελεύθερης Αμμοχώστου, της Λάρνακας κα της Λεμεσού.

 


6. Υδατικό ισοζύγιο με βάση τις πραγματικές ροές στα φράγματα και την παραγωγή των αφαλατώσεων.

Με βάση τα όσα περιγράφονται πιο πάνω το υδατικό ισοζύγιο στα τρία μεγάλα έργα είναι όπως φαίνεται στον πίνακα 2 πιο κάτω.

Το έλλειμμα στο Ενιαίο Έργο Νοτίου Αγωγού το οποίο ανήρχεται λόγω των κλιματικών αλλαγών στα 60 εκατομμύρια κυβικά μέτρα από τις αρχικές εκτιμήσεις και γύρω στα 70 εκατ. κ. μ. με βάση τις σημερινές ανάγκες, αναπληρώνονται από τις μονάδες αφαλάτωσης των οποίων η ολική παραγωγή σε πλήρη λειτουργία ανέρχονται γύρω στα 73 εκατ. κ. μ. νερού τον χρόνο.

Με την προσθήκη στο υδατικό ισοζύγιο των ποσοτήτων που μπορούν να παράξουν οι αφαλατώσεις, όπως φαίνεται στον Πίνακα 2 οι διαθέσιμοι υδάτινοι πόροι στα τρία υδατικά έργα είναι ως εξής.

 Στο Ενιαίο Έργο Νοτίου Αγωγού οι αρδευτικές υδατικές ανάγκες περιορίζονται όσες και οι αρχικές ανάγκες (61 εκατ. κ. μ.), ενώ οι υδρευτικές ανάγκες αυξήθηκα από τα 60 εκατομμύρια που αρχικά υπολογίσθηκαν στα 70 εκατ. κ. μ. το 2015, σύμφωνα με τις ανάγκες των καταναλωτών. Επομένως το υδατικό ισοζύγιο του Ενιαίου Σχεδίου Νοτίου Αγωγού είναι εξισορροπημένο κα το έργο μπορεί τώρα με την κατάλληλη διαχείριση να παρέχει ικανοποιητικές ποσότητες νερού. Θα πρέπει όμως να σημειωθεί ότι οι υδρευτικές ανάγκες θα συνεχίσουν να αυξάνονται με ρυθμό γύρω στα 1.9%, εάν συνεχισθεί ο σημερινός ρυθμός ανάπτυξης, πράγμα που σημαίνει ότι θα πρέπει άμεσα η Κυβέρνηση να προγραμματίσει την αύξηση των υδάτινων πόρων ανάλογα με την αύξηση των αναγκών, για να μη αντιμετωπίσει ξανά η Κύπρος την έλλειψη νερού. Σε ενάντια περίπτωση θα πρέπει να μειωθούν οι ποσότητες νερού που παρέχονται στην γεωργία, για ικανοποίηση των υδρευτικών αναγκών.
.
 Στο Υδατικό έργο Πάφου οι αρδευτικές ανάγκες είναι ίσες με αυτές που έκαναν χρήση οι αρδευτές τα τελευταία χρόνια (12 εκατ. κ. μ.) και οι οποίες είναι πολύ πιο χαμηλές από τις αρχικά προγραμματισθείσες που ανέρχονταν στα 36 εκατ. κ. μ. νερού. Απεναντίας οι υδρευτικές ανάγκες στο έργο της Πάφου είναι αυτές που σήμερα παρέχονται από το έργο. Με βάση τα πιο πάνω θα πρέπει άμεσα να προγραμματισθεί και υλοποιηθεί η κατασκευή μιας μονάδας αφαλάτωσης, και στη συνέχεια θα πρέπει να ληφθεί απόφαση κατά πόσο θα αυξηθούν οι ποσότητες νερού του έργου για πιο μεγάλη αξιοποίηση των έργων που έχουν κατασκευασθεί στην περιοχή και να παρθούν οι ανάλογες αποφάσεις για τα αρδευτικά έργα της περιοχής.

 Στο Υδατικό Έργο Χρυσοχούς οι διαθέσιμοι υδατικοί πόροι είναι πολύ λιγότεροι από αυτούς που αρχικά προγραμματίσθηκαν, δηλ. από 18 εκατ. κ. μ. είναι μόνο 6 εκατ. κ. μ. Και στη παρούσα περίπτωση θα πρέπει να ληφθούν οι αποφάσεις ως προς τις εκτάσεις που θα αρδεύονται με βάση τους περιορισμένους υδάτινος πόρους και κατά πόσο οι υδρευτικές ανάγκες της περιοχής μπορούν να ικανοποιηθούν με βάση τις σημερινές πηγές.

 


7. Απαιτούμενες άμεσες ανάγκες στο τομέα διαχείρισης των υδάτινων πόρων.

Το Γενικό Σχέδιο Υδατικής Ανάπτυξης έγινε την περίοδο 1968-1974, με βάση τα τότε διαθέσιμα υδρομετεωρολογικά δεδομένα και στην βάση του τότε μοντέλου ανάπτυξης. Έκτοτε όμως όπως πιο πάνω αναφέρεται έχουν λάβει χώρα μεγάλες κλιματολογικές αλλαγές, δημογραφικές αλλαγές και το αναπτυξιακό μοντέλο έχει αλλάξει. Παρά το γεγονός ότι τα έργα αξίας πολλών εκατομμυρίων Ευρώ που είχαν προγραμματισθεί στα πλαίσια του Γενικού Σχεδίου Υδατικής Ανάπτυξης έχουν συμπληρωθεί, λόγω της έλλειψης νερού δεν μπορούν να παρέχουν τις αναγκαίες ποσότητες, ενώ το κράτος συνεχίζει να τα συντηρεί και να δαπανά λεφτά χωρίς να προσθέτουν οτιδήποτε στο εθνικό εισόδημα. Χαρακτηριστικά είναι τα έργα Πάφου και Χρυσοχούς όπου κατασκευάσθηκαν έργα για παροχή νερού σε εκτάσεις πέραν των 70 χειλάδων στρεμμάτων ενώ σήμερα αρδεύονται λιγότερα από το ένα τρίτο. Πέρα αυτού οι φυσικοί διαθέσιμοι υδάτινοι πόροι μένουν οι ίδιοι ή μειώνονται αδυνατώντας να ικανοποιήσουν τις πραγματικές υδατικές ανάγκες. Με βάση τα πιο πάνω υποβάλλονται η πιο κάτω εισηγήσεις για άμεση δράση.

7.1 Εκσυγχρονισμός /Αναθεώρηση του Γενικού Σχεδίου Υδατικής Ανάπτυξης και ετοιμασία πρόσθετου Σχεδίου Υδατικής Ανάπτυξης.

Με βάση τα υφιστάμενα έργα και τις αλλαγές που επήλθαν αφότου οι μελέτες έχουν συμπληρωθεί και λαμβάνοντας υπόψη τα νέα δεδομένα (δημογραφικά, κλιματολογικά, υδρομετεωρολογικά, πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά, περιβαλλοντολογικά, αναπτυξιακά κλπ.) θα πρέπει η υφιστάμενη μελέτη να εκσυγχρονισθεί, αναθεωρηθεί και συμπληρωθεί με τα πιο κάτω.

(ι) Να γίνει η καταγραφή όλων των υφισταμένων υδατικών αναγκών, για υδατοπρομήθεια, άρδευση, τουρισμό, βιομηχανία, περιβάλλον κλπ.

(ιι) Να γίνει εκτίμηση των μελλοντικών υδατικών αναγκών στα πλαίσια του υφιστάμενου και μελλοντικού σχεδίου ανάπτυξης που θα λαμβάνει υπόψη όλους του παράγοντες (οικονομική, κοινωνική, περιβαλλοντολογική, ενεργειακή, γεωργική, βιομηχανική, τουριστική, αύξηση πληθυσμού κλπ. δεδομένα).

(ιιι) Να γίνει επανεκτίμηση των φυσικών υδάτινων πόρων και καταγραφή των υφισταμένων μη ανανεώσιμων υδατικών πόρων και επιπρόσθετων λυμάτων που θα μπορούσαν να ανακυκλωθούν.

ιν) Να αναγνωρισθούν πρόσθετα υδατικά έργα και να ετοιμασθεί πρόγραμμα για την υλοποίηση τους τα οποία μαζί με τα υφιστάμενα υδατικά έργα, με ή χωρίς διαφοροποιήσεις έργα, θα ικανοποιούν όλες τις παρούσες και πρόσθετες υδατικές ανάγκες. Στο πρόγραμμα θα πρέπει να περιλαμβάνονται πρακτικά μέτρα για τον περιορισμό της κατανάλωσης και αποφυγή/μείωση της σπατάλης, καθώς και έργων επεξεργασίας και επαναχρησιμοποίησης των οικιακών λυμάτων, και εμπλουτισμού των υδροφορέων. Η αρδευόμενη γεωργία θα πρέπει να περιορισθεί στις φυτείες εκείνες που θα έχουν πολύ υψηλή απόδοση ανά κ. μ (λόγω κόστους νερού) και η παροχή νερού σε όλες τις περιπτώσεις θα πρέπει να έχει συντελεστή αξιοπιστίας πέρα του 90% για να μπορέσουν οι διάφοροι τομείς της οικονομίας που έχουν πλήρη εξάρτηση από το νερό να έχουν συνεχή παροχή νερού σε ικανοποιητικές ποσότητας και καλή ποιότητας νερό.

Ε) Να ετοιμασθούν μελέτες σκοπιμότητας για τα προτεινόμενα νέα έργα και με βάση τα αποτελέσματα να ετοιμασθούν προκαταρτικές μελέτες και εκτιμήσεις κεφαλαιουχικών δαπανών και ετησίων κόστων λειτουργίας και συντήρησης και ετοιμασία χρονοδιαγραμμάτων για υλοποίηση των προτεινομένων έργων.

Για την αποφυγή προβλημάτων έλλειψης νερού θα πρέπει το νέο σχέδιο υδατικής ανάπτυξης να αναθεωρείται τακτικά ανάλογα με τις εξελίξεις και ουχί σε μεγαλύτερη περίοδο των πέντε χρόνων, όπου και θα γίνονται οι αναγκαίες διορθώσεις.

7.2 Διαχείριση των υφιστάμενων υδατικών πόρων.

Το υφιστάμενο υδατικό ισοζύγιο των τριών μεγάλων υδατικών έργων μαζί με τις αφαλατώσεις είναι ισορροπημένο σήμερα αυτό όμως δεν θα παραμείνει τέτοιο στον άμεσο χρόνο. Για να μπορέσουμε να διαχειριστούμε τους διαθέσιμους υδάτινους με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο θα πρέπει να ληφθούν μερικές αποφάσεις ως εξής.

• Οι μονάδες αφαλάτωσης θαλασσίου νερού θα πρέπει να λειτουργούν παράγοντας νερό με βάση την ονομαστική παραγωγή με σκοπό την πλήρη κάλυψη των υδατικών αναγκών με προτεραιότητα την παροχή νερού για ύδρευση,(οικιακή χρήση, τουριστική και εμπορική), την άρδευση μόνιμων και υψηλής απόδοσης φυτειών και την διατήρηση της παραγωγής γεωργικών προϊόντων στα αναγκαία επίπεδα. Λόγω του γεγονότος ότι το υδατικό ισοζύγιο χωρίς νερό από αφαλατώσεις είναι κατά 70 εκατ. κ. μ ελλειμματικό, θα πρέπει αυτό το έλλειμμα να περιορισθεί στο ελάχιστο. Εξάλλου τα συμβόλαια αυτοχρηματοδότησης των μονάδων περιέχουν ρήτρες για πληρωμή για το μη παραγόμενο νερό.

• Για να αποφευχθεί η δημιουργία περιόδων έλλειψης νερού είναι αναγκαίο όπως η ετήσια παροχή νερού από κάθε φράγμα περιορισθεί στο 80% της μέσης ετήσιας εισροής νερού των τελευταίων 30 χρόνων πράγμα που θα εξασφαλίζει την συνεχή παροχή νερού σε ανεκτά όρια, εκτός εάν η αποθηκευτικότητα στο φράγμα είναι πολύ ψηλή με μεγάλη πιθανότητα μικρής εισροής τα υπερχειλίσει την επόμενη βροχερή περίοδο. Εξάλλου με βάση το υδατικό ισοζύγιο εάν οι αφαλατώσεις λειτουργούν με βάση την ονομαστική παραγωγή η παροχή νερού από τα φράγματα για ύδρευση θα περιορισθεί στο ελάχιστο επιτρέποντας την ικανοποίηση των αρδευτικών αναγκών από τα υφιστάμενα φράγματα.

• Τα μέτρα εξοικονόμησης νερού και περιορισμού της σπατάλης και της χρήσης κατώτερη ποιότητας νερού θα πρέπει να επανέλθουν με την λήψη των αναγκαίων μέτρων.

• Η χρήση ανακυκλωμένου νερού από τα διάφορα υφιστάμενα έργα θα πρέπει να προωθηθεί από το κράτος με την λήψη των κατάλληλων μέτρων ενθάρρυνσης των αρδευτών.

• Η συλλογή των υδρολογικών στοιχείων στα φράγματα και στους ποταμούς θα πρέπει να συνεχισθεί και να εντατικοποιηθεί για να προσφέρουν τις αναγκαίες πληροφορίες και στοιχεία για τον ορθό προγραμματισμό της λειτουργίας των υφιστάμενων έργων και τον προγραμματισμό νέων πρόσθετων έργων.

• Η επιμόρφωση του επιστημονικού και άλλου προσωπικό του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων και άλλων τμημάτων επί του θέματος της διαχείρισης των Υδάτινων πόρων, της εξοικονόμησης νερού, και της λειτουργίας και συντήρησης των υδατικών έργων περιλαμβανομένων και των αφαλατώσεων θα πρέπει να αποτελεί μέρος της σωστής διαχείρισης των υδάτινων πόρων.


Σημείωση συγγραφέα. Η παρούσα μελέτη έγινε με την βοήθεια των πληροφοριών, σχεδιαγραμμάτων και Χαρτών που περιέχονται στην ιστοσελίδα του ΤΑΥ το οποίο και θερμά ευχαριστώ.

 

Νίκος ΤΣΙΟΥΡΤΗΣ

Γεωργικός Μηχανικός, Πολιτικός Μηχανικός, Ειδικός σε θέματα Νερού

tsiourti@gmail.com, Τηλ. 99642258
 

 

Tags: Περιβάλλον, Πολιτική Μηχανική, Υδατικό Πρόβλημα
AISMAN CYPE for Cyprus and Greece Geopet Aluminium Geosysco

Περιοδικό ΕΤΕΚ (pdf)

 

 

 

Εγγραφή στο Newsletter
Πληρώστε ηλεκτρονικά τη συνδρομή σας.
Το ΕΤΕΚ στον Τύπο
    
 
  


  

Copyright © ETEK 2016 All Rights Reserved
Disclaimer